W ciszy jesiennego poranka, gdy mglawy opar unosi się nad bezkresnym torfowiskiem, można było dostrzec coś niezwykłego. Skamieniałe nasiona odnalezione w torfie Nowej Szkocji ujawniły zaskakujący fakt – rosiczka nitkowata przetrwała w tym regionie co najmniej 4240 lat. To odkrycie badaczy ze szkoły leśnej Uniwersytetu Nowego Brunszwiku w latach 90. ubiegłego wieku całkowicie zmieniło rozumienie historii tego niezwykłego gatunku. Okazało się, że rosiczka nitkowata nie jest tu przypadkowym przybyszem, lecz rdzennym mieszkańcem, który świadczył powstanie gór i dolin, widziała nadejście i odejście lodowców.

Nowa Szkocja to niewielka prowincja nad Atlantykiem, ale dla rosiczki nitkowatej (Drosera filiformis) stanowi ostatnią północną twierdzę. To jedyna prowincja kanadyjska, gdzie występuje ten gatunek, i jednocześnie najdalej na północ wysunięty punkt zasięgu tej rośliny w Ameryce Północnej. Tutaj, w zaledwie pięciu torfowiskach południowo-zachodniej części prowincji, rosiczka nitkowata znalazła swoje ostatnie schronienie przed chłodem północnych szerokości.

Klimat tego regionu jest typowo morski, łagodzony przez wody Atlantyku. Średnia roczna temperatura wynosi około 8 stopni Celsjusza, a zakres temperatur nie przekracza 23 stopni – zimy są stosunkowo łagodne, z temperaturami od 0 do minus 15 stopni, podczas gdy lata pozostają chłodne, z temperaturami od 20 do 25 stopni. Opady są obfite i dobrze rozłożone w ciągu roku, z roczną sumą przekraczającą 1000 milimetrów, przy czym największe opady występują jesienią i zimą. Region charakteryzuje się też dużą mglistością – Halifax odnotowuje średnio 121 mglistych dni w roku, a Yarmouth aż 191.

Te warunki klimatyczne stwarzają idealne środowisko dla powstania specyficznych torfowisk. Rosiczka nitkowata występuje wyłącznie w torfowiskach wysokich, które są kwaśnymi, bezżyznymi mokradłami zdominowanymi przez torfowce, wrzosowate krzewinki oraz niskie turzycy i trawy. Podłoże tych torfowisk składa się głównie z torfu zbudowanego ze sphagnum o pH między 3,5 a 4,0, który może akumulować się przez tysiące lat. W torfowiskach Nowej Szkocji warunki są ombrotroficzne – całkowicie zależne od wody opadowej, co sprawia, że są bardzo ubogie w składniki mineralne.

Sama rosiczka nitkowata to niezwykła roślina o charakterystycznych długich, nitkowatych liściach, które rozwijają się spiralnie jak młode liście paproci. Forma z Nowej Szkocji przystosowała się do bardzo krótkiego sezonu wegetacyjnego i mroźnych zim – rośnie tylko przez kilka miesięcy, po czym już w końcu sierpnia obumiera na powierzchni, tworząc na poziomie gleby puchate hibernakulum, z którego odradza się wiosną. Rośliny osiągają przeciętnie 15-23 centymetry wysokości, mają wyprostowane nitkowate liście i zwykle pozostają zielone z czerwonymi czułkami, choć intensywne światło lub zimno może wywołać czerwonawe zabarwienie.

Ekosystem torfowisk, w których rośnie rosiczka nitkowata, charakteryzuje się ekstremalnie niską różnorodnością biologiczną. Warunki w torfowiskach wysokich są bardzo surowe – niska zawartość składników odżywczych, kwaśna woda, bardzo niski poziom tlenu poniżej powierzchni oraz brak ochrony przed wiatrem i słońcem. W takich warunkach tylko nieliczne gatunki roślin mogą przetrwać. Oprócz dominujących torfowców występują tu wrzosowate krzewinki, turzycy oraz sporadycznie inne rośliny przystosowane do kwaśnych i ubogich warunków.

Niestety, populacje rosiczki nitkowatej w Nowej Szkocji są poważnie zagrożone. Chociaż łączna populacja liczy dziesiątki tysięcy roślin, występuje ona tylko w pięciu znanych stanowiskach. Jedną z największych populacji zagraża propozycja budowy kopalni torfu, która mogłaby zniszczyć lub zdegradować jej siedlisko, podobnie jak inne cztery znane populacje są potencjalnie zagrożone propozycjami rozwoju kopalń torfu lub plantacji żurawiny. Rosiczka nitkowata jest wymieniona jako gatunek zagrożony według kanadyjskiej ustawy o gatunkach zagrożonych.

Ciekawostką jest fakt, że rozerwany zasięg rosiczki nitkowatej na wybrzeżu atlantyckim odzwierciedla prehistoryczne połączenie lądowe między Nową Szkocją a Cape Cod w Massachusetts, które tworzyło starożytne przedłużenie regionu Równiny Atlantyckiej i prawdopodobnie utrzymywało się głęboko w obecnym okresie międzylodowcowym jako łańcuch wysp. To geologiczne dziedzictwo wyjaśnia, dlaczego rosiczka nitkowata występuje w tak odległych od siebie miejscach – od Nowej Szkocji po Florydę – jako żywy dowód dawnych połączeń kontynentalnych.

Historia badań nad rosiczką nitkowatą w Nowej Szkocji sięga lat 90. XX wieku, kiedy to naukowcy Mark Landry i Les Cwynar przeprowadzili przełomowe badania makroskamieniałości roślinnych i datowania radiowęglowego, które wykazały, że gatunek ten występuje w regionie nieprzerwanie od co najmniej 4240 lat. Te badania definitywnie potwierdziły, że rosiczka nitkowata nie jest tu wprowadzonym gatunkiem, lecz naturalnym elementem flory, który przetrwał wszystkie zmiany klimatyczne okresu polodowcowego.

Bibliografia

  1. Canada.ca (2023). Thread-leaved sundew (Drosera filiformis) COSEWIC assessment and status report: chapter 2. Environment and Climate Change Canada.
  2. Climate of Nova Scotia – Wikipedia (2025). Dostęp: styczeń 2025.
  3. Landry, M. & Cwynar, L.C. (2005). History of the endangered thread-leaved sundew (Drosera filiformis) in southern Nova Scotia. Canadian Journal of Botany, 83(1): 14-21.
  4. Sun Gro Horticulture (2005). Harmonizing Peat and Lime. Issue 33.
  5. Hinterland Who’s Who (2024). Peatlands. Canadian Wildlife Service.
  6. International Carnivorous Plant Society. Growing Drosera filiformis, D. tracyi, and their hybrids. ICPS Growing Guides.